محمد بن هندوشاه نخجوانى

پيشگفتار 19

دستور الكاتب في تعيين المراتب ( فارسى )

محمد نخجوانى علاوه بر اينكه مطالبى پيرامون امور ادارات ديوان نظامى در سيستم سازمان دولتى را مينگارد ، ضمنا در كتاب خود ، اصطلاحات نظامى را كه آنها را به خوبى ميدانسته استعمال مىكند و ما در فهرست راهنمائى كه براى اين كتاب تنظيم كرده‌ايم اصطلاحات مزبور را تشريح نموده‌ايم . فعاليّت قشر نظامى بواگذارى مالكيت اراضى مشروط بنام « اقطاع » وابسته بود . واگذارى زمين‌هاى اقطاع به نظاميان از آغاز دوران سلطنت سلجوقيان شدت بيشترى مييابد و سپس براى مدتى كوتاه هنگام سلطنت اوّلين سلاطين مغول قطع ميگردد . در سلطنت مغولها ، تا اصلاحات غازان خان ، املاكى كه بفئودالهاى بزرگ و كوچك و مالكين محلّى تعلّق داشت و اراضى موقوفه نيز توسط فاتحين بيرحمانه غصب ميگرديد . ولى بعد از ويرانيهاى شديد ، واگذارى اراضى « اقطاع » بنفع خزانه ، امنيّت دولتى و به علت علاقهء لشگريان ، لزوم احياى تصرفات كشاورزى ، تشديد وابستگى امرا و نظاميان از قدرت مركزى و غيره ، در همه‌جا گسترش مييابد و مدت مديدى ادامه پيدا مىكند . اطلاعات محمد نخجوانى دربارهء واگذارى « اقطاع » به امرا و قشر نظامى

--> ( بقيّه از صفحهء قبل ) دستور الكاتب فى تعيين المراتب ، جلد دوّم ، صفحه 10 - 72 ؛ و . و . بار تولد ، تركستان در عصر حملهء مغول ، قسمت دوم ، سنت پطربورگ ، 1900 ، صفحه 412 - 415 ( به زبان روسى ) ؛ ع . ع . علىزاده ، تاريخ اجتماعى - اقتصادى و سياسى آذربايجان ، قرون سيزدهم - چهاردهم ، باكو ، 1956 ، ص 122 - 133 ، و ص 270 - 289 ( به زبان روسى ) .